Torri'r Blwch

Mae gwaith wedi dechrau ar gam nesaf y prosiect partneriaeth ‘Breaking The Box’ a ariennir gan Gyngor Celfyddydau Cymru ac sy'n cael ei arwain gan Taking Flight Theatre Company gyda'r partneriaid Awen Cultural Trust, Theatrau Sir Gaerfyrddin, Theatrau RhCT a Pontio, gyda chefnogaeth cynllun mynediad cenedlaethol Cymru Hynt a Chelfyddydau Anabledd Cymru.

Mae Breaking The Box yn datblygu rhwydwaith o leoliadau cynhwysol, hygyrch yng Nghymru sy'n hyderus ac yn cael eu cefnogi i groesawu artistiaid, criw cefn llwyfan a gweinyddwyr amrywiol yn ogystal â chynulleidfaoedd. Mae'r prosiect yn darparu hyfforddiant a chefnogaeth i'r gweithlu theatr Byddar, niwrowahanol ac anabl sy'n dod i'r amlwg, gan adeiladu rolau ar gyfer y fath greadigion yn y dyfodol o fewn lleoliadau yng Nghymru ac, o ganlyniad, ail-ddychmygu'r gweithlu creadigol. Bydd gwersi a ddysgwyd o'r prosiect hefyd yn cael eu rhannu ar draws y sector yng Nghymru a thu hwnt.

Dechreuodd y cam nesaf yn Gwanwyn 2025, gan ddod ag Agorwyr Drysau Mynediad (Access Provocateurs) i leoliadau i weithredu fel cyfeillion beirniadol ar draws pob maes gwaith, gan alluogi i lefelau mynediad wella'n sylweddol y tu ôl ac o flaen y llwyfan, a chael eu hystyried yn gyfannol gan sefydliadau celf. Cynlluniwyd rôl yr agorwr drysau i gael profiad byw wrth ei gwraidd; gan weithio ar draws pob adran yn eu sefydliad lletyol i roi llais i fynediad wrth graidd y sefydliadau. Dechreuodd Emily Rose Corby, Demelza Monk a Rhys Slade-Jones yn eu rolau ym mis Mai eleni ac aethant ati i weithio ar unwaith.

Emily Rose Corby – Awen Cultural Trust

Mae Emily Rose yn artist Byddar ac yn ymgynghorydd mynediad sydd wedi'i lleoli yng Nghaerdydd. Mae hi'n hyrwyddo mynediad creadigol fel Arweinydd Teithiau BSL, Ymgynghorydd BSL, Hwylusydd Gweithdai Creadigol ac Ymgynghorydd Hygyrchedd Gwyliau/Digwyddiadau. Mae Emily hefyd yn rhedeg Gŵyl Fywddar Geltaidd yng Ngheeredigion a gynhelir dros benwythnos olaf mis Awst. 

Mae Emily wedi bod yn gweithio gydag Awen i archwilio'r broses archebu a phrofiad cwsmeriaid o fewn lleoliadau er mwyn cael gwared ar unrhyw rwystrau cudd presennol i fynediad, gwella cynhwysiant ar draws gweithdrefnau recriwtio ac AD a chefnogi darpariaeth hygyrch eu rhaglenni, gan gynnwys gweithio gyda Theatr Ieuenctid Pen-y-bont ar Ogwr a'r cwmni panto newydd Scott Ritchie Productions.

“Mae Awen yn sefydliad mawr sydd eisoes wedi cymryd camau pwysig i flaenoriaethu mynediad o fewn eu gwaith,” meddai Emily, “maen nhw wedi croesawu mewnwelediadau pellach yn enwedig ynghylch marchnata hygyrch a datblygu cysylltiadau â chymunedau Byddar lleol, lle rydym wedi gallu treialu Clwb Theatr Byddar ym Mhen-y-bont ar Ogwr gyda gobeithion am rywbeth tebyg mewn ardaloedd eraill lle mae gan Awen leoliadau. Mae'n gyffrous gweld y maes gwaith hwn yn tyfu.”

Demelza Monk - Theatrau Sir Gaerfyrddin

Mae Demelza yn rhedwr theatr amlddisgyblaethol, niwrowahanol sydd wedi'i lleoli ym Mhontypridd. Mae eu gwaith yn amrywio dros reoli llwyfan, gwneud pypedau, galluogi creadigol a mwy. Maen nhw'n un o sylfaenwyr Same Hat Theatre, casgliad o wneuthurwyr theatr sydd â phrofiad byw o rwystrau mynediad ac ysfa gyffredin i newid ffyrdd sefydledig o weithio. 

Mae Demelza wedi bod yn gweithio gyda Theatrau Sir Gaerfyrddin i adolygu a gwella eu straeon gweledol a'u bagiau synhwyraidd ar gyfer cynulleidfaoedd, ac i lansio rhaglen o Nosweithiau Theatr BSL. Maen nhw hefyd wedi bod yn gweithio ar wella hygyrchedd eu gwefan a'u prosesau archebu, yn ogystal â threfnu rhaglenni hyfforddi ar gyfer staff.

“Mae wedi bod yn werth chweil gweithio gyda Theatrau Sir Gaerfyrddin ar y prosiect hyd yn hyn,” rannodd Demelza, “Rydym eisoes wedi cymryd camau breision i wella mynediad ar draws y tri lleoliad a ffurfio perthynas â grwpiau lleol fel Canolfan Fywddar Llanelli, ac rwy’n gobeithio y bydd hyn yn parhau ymhell ar ôl y prosiect hwn. Mae yna frwdfrydedd gwirioneddol dros fynediad o fewn y sefydliad, ac rwy'n gyffrous i weld faint mwy y gallwn ei gyflawni gyda'n gilydd.”

Rhys Slade-Jones - Theatrau RhCT

Wedi'i leoli yn Nhreorci, mae Rhys yn artist rhyngddisgyblaethol, yn wneuthurwr theatr, yn awdur ac yn berfformiwr sydd wedi gweithio gyda Theatr Genedlaethol Cymru, Theatr Genedlaethol, y BBC ac S4C ymhlith eraill ac mae'n un o sylfaenwyr y casgliad perfformio cwiar Cymreig CWM RAG.

Mae Rhys wedi bod yn gweithio gyda Theatrau RhCT i sefydlu rhwydweithiau a phrosesau cefnogol, hygyrch ar gyfer creadigion lleol gan gynnwys creu Nosweithiau Scratch rheolaidd gyda darpariaeth BSL i artistiaid ddatblygu gwaith mewn mannau diogel, yn ogystal ag archwilio'r angen am ymweliadau ymarfer agored lle gall artistiaid arsylwi sut i redeg mannau hygyrch.

“Mae gan RhCT gannoedd o greadigion o fewn ei ffiniau, a llawer ohonynt yn uniaethu fel rhai niwrowahanol yn enwedig. Mae yna gyfoeth o empathi ac uchelgais i wneud gwaith sydd mor eang ei apêl, ac sy'n sicrhau bod rhwystrau i wneuthurwyr a chynulleidfaoedd yn cael eu dileu,” nododd Rhys, "Mae cefnogaeth barhaus Theatru RhCT i artistiaid lleol, ynghyd â'r gwersi a'r dysgu o rwydwaith ehangach Breaking the Boxes yn golygu bod hwn yn amser cyffrous iawn ar gyfer creu gwaith newydd, hygyrch a chyffrous o bob rhan o RhCT.”

O hydref 2025, bydd y prosiect hefyd yn gweld cam arall o'i ffrwd Creadigion Gyrfa Gynnar; bydd hyn yn darparu lleoliadau, cymorth a chyfleoedd hyfforddi i greadigion Byddar, anabl a niwrowahanol ar ddechrau eu gyrfaoedd yn y celfyddydau yng Nghymru.

Mae gwaith prosiect Breaking The Box gydag Agorwyr Drysau Mynediad yn rhedeg tan fis Ionawr 2026 pan fydd canfyddiadau pellach yn cael eu rhannu.